Siyatik: bacağa yayılan ağrı

“Siyatik” bir tanı değildir. Kalçadan ya da belden bir bacağa yayılan ağrıyı — ve bu ağrının nereden geldiği sorusunu — anlatan bir sözcüktür. Yanıt çoğunlukla disktir, ama her zaman değil. Bu sayfa farklı nedenleri nasıl ayırt ettiğimizi, ilk günlerde kendi başınıza neler yapabileceğinizi ve ne zaman beklememeniz gerektiğini açıklar.

Bacağa yayılan ağrının birden fazla olası kaynağı vardır. Tam olarak nereden geçtiği, neyle arttığı ve neyin hafiflettiği hemen her zaman hangisi olduğunu ortaya koyar.

“Siyatik” ne anlama gelir

Siyatik sinir vücudun en kalın siniridir. Alt bel omurgası ve sakrumun birden fazla sinir kökünden oluşur, kalça kaslarının altından uyluğun arka yüzü boyunca aşağıya iner ve diz arkasında ikiye ayrılır. Köklerinden biri omurgada tahriş olur ya da sıkışırsa bu sırtta değil, sinirin uzandığı yerde hissedilir: kalçada, bacağın arkasında ya da yanında, çoğu zaman ayağa kadar. Hekimler buna siyatalji ya da daha doğru bir ifadeyle radikülopati der — sorun sinirin kendisi değil, köküdür.

Ancak her bacak ağrısı sinir kökü ağrısı değildir. Eklemler ve kaslar da bir sinir katılımı olmadan bacağa ağrı “yansıtabilir”. Bu ağrılar daha künt, daha az keskin sınırlıdır ve çoğunlukla dizin altına inmez; tıp dili bunlara psödoradiküler der. Bu ayrım her değerlendirmenin ilk adımıdır, çünkü neyin anlamlı olduğu — ve neyin olmadığı — buna bağlıdır.

Nereden geldiğini nasıl anlarız

En çok üç soru katkı sağlar. Ağrı tam olarak nereden geçiyor ve dizin altına iniyor mu? Sinir kökü ağrısı, parmakla çizilebilecek bir şeridi izler. Onu ne kötüleştiriyor — öksürmek ve oturmak, yürümek ve ayakta durmak, yatakta dönmek, merdiven çıkmak? Ve karıncalanma, uyuşukluk ya da güçsüzlük var mı, varsa nerede? Buna muayene eklenir: ayak ve ayak parmaklarının gücü, refleksler, duyu, sinirin germe bulguları, kalça ve sakroiliak eklemin hareketliliği, kalçada basınç ağrısı. Bunlardan çoğu durumda, daha görüntü çekilmeden önce net bir yön ortaya çıkar.

Bu nedenle görüntüleme ilk adım değildir. MR; uyarı işaretlerinde, felç (güç kaybı) varlığında ve şikâyetler birkaç hafta sonra düzelmiyorsa ve tedavi buna bağlıysa anlamlıdır. Böyle bir klinik soru olmadan çekilen bir görüntü, öncelikle şikâyeti olmayan insanlarda da bulunan yaşlanma bulgularını gösterir.

En sık nedenler

Bel fıtığı

Gerçek siyatiğin açık ara en sık nedeni. Tipik: bir şerit boyunca dizin altına, çoğu zaman ayağa ya da ayak parmaklarına kadar inen keskin, çekici bir ağrı; öksürürken, hapşırırken, otururken ve öne eğilirken daha kötü; çoğu zaman aniden başlamış, sıklıkla orta yetişkinlikte. Buna aynı şeritte karıncalanma ya da uyuşukluk, bazen ayağı kaldırırken ya da parmak ucunda dururken güçsüzlük eklenir. Bu sırada sırt şaşırtıcı derecede sakin olabilir.

Omurga kanalı darlığı ve foramen darlığı

Omurga kanalının yıpranmaya bağlı darlığı, çoğunlukla ileri yaşta. Tipik: bir ya da iki bacakta yürürken ve ayakta dururken gelen, otururken ya da öne eğilirken geçen şikâyetler; yürüme mesafesi kısalır, bisiklet sürülebilir. Yalnızca bir sinir kökünün çıkış deliği darsa tablo bel fıtığına benzer — ancak yavaş gelişmiş, ayakta daha kötü, otururken daha iyi.

Sakroiliak eklem (SİE)

Sakrum ile leğen kemiği arasındaki eklem. Tipik: kemer hizasının altında, tek parmakla gösterilebilen derin, tek taraflı bir ağrı; çoğu zaman kalçaya ve uyluğun arka yüzüne yayılır, nadiren dizin altına iner. Yatakta dönerken, oturduğu yerden kalkarken, tek ayak üzerinde dururken daha kötü; sıklıkla gebeliklerden ya da düşmelerden sonra. Karıncalanma yok, güçsüzlük yok. Eklemin hedefli yüklenme testleri yönü belirler; gerekirse görüntüleme eşliğinde eklemin uyuşturulması tanıyı doğrular.

Derin kalça kasları (piriformis)

Siyatik sinir piriformis kasının altından, bazen tam içinden geçer. Bu kas gerginse ya da kalınlaşmışsa siniri tahriş edebilir. Tipik: kalçanın derininde ağrı; uzun süre otururken, araba sürerken ve merdiven çıkarken daha kötü; belirli bir noktada basınç ağrısı ve uyluğun arka yüzüne yayılma; omurganın kendisi normaldir. Bu neden bel fıtığından belirgin ölçüde daha nadirdir ve daha çok diğerlerinin dışlanmasıyla tespit edilir.

Kalça eklemi

Kalça artrozu (kireçlenmesi) sıklıkla kasığa ve uyluğun ön yüzüne, dize kadar, bazen de kalçaya yayılır. Tipik: oturduktan sonra harekete başlarken ağrı, ayakkabı bağlarken ve arabaya binerken ağrı, muayenede kalça dönüşünün kısıtlı olması. Karıncalanma yok, uyuşukluk yok. Burada kalça röntgeni, omurga MR’ından daha çok şey açıklar.

1. Ayağa kadar inen şerit, öksürmekle artıyorDiski düşündürür.
2. Yürürken bacaklar ağır, otururken daha iyiOmurga kanalı darlığını düşündürür.
3. Kemer hizasının altında tek bir nokta, yatakta dönmek acıtıyorSakroiliak eklemi düşündürür.
4. Kalçanın derininde, oturmak acıtıyor, sırt rahatKalça kaslarını düşündürür.
5. Kasık ve ön yüz, ayakkabı bağlamak zorKalça eklemini düşündürür.

Bu örüntüler pratik kurallardır, tanı değildir. Şikâyetlerinizi tarif etmenize yardımcı olurlar — hangisine ait olduğuna muayeneden sonra birlikte karar veririz. Aynı anda birden fazla neden mümkündür ve ileri yaşta hatta sıktır.

Uyarı işaretleri

Üç belirtide siyatik bekleme listesi için değil, acil çağrı hattı için bir durumdur: kalça ve apış arası (perine) bölgesinde uyuşukluk, yeni ortaya çıkan idrar yapma veya dışkılama bozukluğu, saatler ya da günler içinde artan felç (güç kaybı). Bacakta ya da ayakta yeni bir güçsüzlüğü, ateşle birlikte ağrıyı, düşme sonrası ağrıyı ve geceleri hafiflemeyen ağrıyı birkaç gün içinde değerlendirtmelisiniz. Daha fazlası Uyarı işaretleri sayfasında.

Şimdi neler yapabilirsiniz

• Hareket etmeye devam edin. Yatak istirahati iyileşmeyi geciktirir. Yürüyebildiğiniz kadar yürüyün ve oturmaya ara verin. Kademeli yatış — alt bacaklar bir sandalyenin ya da yastığın üzerinde — gece için rahatlatır.
• Ağrı kesicileri hedefli kullanın. Bir engel yoksa, birkaç gün boyunca etkili en düşük dozda iltihap giderici bir ilaç. Diğer ilaçlarınıza neyin uygun olduğunu aile hekiminize ya da eczaneye sorun.
• İyi geliyorsa sıcak uygulama. Kalça ve sırt için; iltihaplı bir sinirde her zaman yardımcı olmaz, ancak zarar da vermez.
• Ayağı kontrol edin. Günde bir kez topuk üzerinde durma, parmak ucunda durma, ayak başparmağını kaldırma. Bunlar zayıflıyorsa bize başvurun.
• Kendi başınıza görüntü çektirmeyin. Klinik sorusu olmayan bir MR hiçbir soruyu yanıtlamaz. Neredeyse herkeste bulunan değişiklikleri gösterir ve daha önce olmayan endişelere yol açar.

Ne zaman randevu almalısınız

Ağrı yaklaşık iki hafta sonra belirgin şekilde düzelmiyorsa, karıncalanma ya da uyuşukluk ekleniyorsa, uyumanızı ya da çalışmanızı engelliyorsa ya da yalnızca nereden geldiğini bilmek istiyorsanız. Bunun için sevk kâğıdına ve MR’a ihtiyacınız yoktur. Elinizde ne varsa getirin — CD’deki görüntüler, doktor mektupları, ilaç listeniz — ve bunlardan hiçbiri yoksa da gelin. İlk randevuda neler olduğu İlk randevunuz sayfasında yer alır.

Çoğunlukla nasıl ilerler

Bel fıtığına bağlı siyatik çoğu durumda olumlu seyreder. Bir anket çalışmasında etkilenen 100 kişiden yaklaşık 60’ında üç ay içinde belirgin şekilde düzelen hafif ila orta şiddette şikâyetler vardı. Tahriş olmuş sinirin zamana ihtiyacı vardır; karıncalanma ve uyuşukluk ağrıdan daha uzun kalır. Omurga kanalı darlığında şikâyetler sıklıkla yıllar boyunca yaşanabilir bir düzeyde kalır. Eklem ve kas kaynaklı nedenler çoğunlukla hedefli tedaviye iyi yanıt verir. Bu nedenlerin hiçbirinde ameliyat ilk adım değildir — ve çoğunda hiçbir zaman gerekli olmaz.

İlgili hastalıklar

Örüntülerden birinde kendinizi tanıdıysanız, seyir, tanı ve ameliyatsız ile ameliyatlı tedaviyi anlatan ayrıntılı sayfaları burada bulabilirsiniz:

• Bel fıtığı — gerçek siyatiğin en sık nedeni; bekleme, enjeksiyon ve ameliyat hakkında bilmeniz gerekenlerle birlikte.
• Omurga kanalı darlığı — kısa yürüme mesafesiyle seyreden omurga kanalı darlığı, sinir çıkış deliğindeki darlık dahil.
• Uyarı işaretleri — randevu beklememeniz gereken az sayıdaki belirti.

Sakroiliak eklem, derin kalça kasları ve kalça eklemi konusunda sizi görüşmede bilgilendiririz; kalça kaynaklı bir nedende sizi uygun ortopedik tedaviye yönlendiririz.