Muayene ve tanı

Her tedavinin başında şu soru vardır: Şikâyetler nereden geliyor? Bu sorunun yanıtını bir cihaz vermez; yanıt görüşmede ve muayenede ortaya çıkar — ve ancak ondan sonra, gerekirse, bir görüntüyle. Bu sayfa nasıl ilerlediğimizi, hangi incelemelerin bulunduğunu, bunların ne zaman anlamlı olduğunu ve ne zaman olmadığını, ayrıca bunlardan hangisinin muayenehanemizde, hangisinin dışarıda yapıldığını anlatır.

Bir görüntü bir soruyu yanıtlar, soruyu kendisi sormaz. Ortada bir soru yokken inceleme yaptıran kişi, o yaştaki hemen herkeste bulunan değişiklikleri bulur — ve geçip gidecek olan şikâyetlerden, kalıcı olan bir tanı yaratır.

Bir değerlendirme ne zaman anlamlıdır

Her sırt ağrısı uzman hekim muayenesi gerektirmez. Aşağıdaki özelliklerden biri geçerliyse muayene anlamlı hâle gelir.

• Ağrı bacağa ya da kola yayılıyor — belirli bir şerit boyunca, çoğu zaman karıncalanma ya da uyuşuklukla birlikte. Bu, tahriş olmuş bir sinir kökünü düşündürür ve muayeneyle çoğunlukla belirli bir seviyeye bağlanabilir.
• Güç ya da duyu azaldı — ayağı veya ayak parmaklarını kaldırırken güçsüzlük, güvensiz bir yürüyüş, beceriksiz bir el. Bunlar kısa süre içinde muayene edilmelidir.
• Şikâyetler geçmiyor — tedaviye rağmen birkaç hafta sonra belirgin biçimde düzelmiyor ya da sürekli yineliyorsa.
• Yürüme mesafesi kısalıyor — belirli bir mesafeden sonra ağırlaşan, yorulan ve oturunca ya da öne eğilince toparlanan bacaklar.
• Bir rapor soru işareti bırakıyor — kimsenin size sakin sakin açıklamadığı bir MR raporu ya da emin olmadığınız bir ameliyat önerisi.
• Uyarı işaretleri — ateş, istem dışı kilo kaybı, geçmişte bir kanser hastalığı, bilinen osteoporoz varlığında bir düşme ya da geceleri dinlenirken gelen ağrı. Apış arası (perine) bölgesinde uyuşukluk, yeni ortaya çıkan mesane veya bağırsak bozukluğu ya da artan felç durumunda ise derhal.

Sevk kâğıdına ihtiyacınız yok. Faydalıdır, çünkü bize hastalık geçmişinizi de iletir. Elinizde görüntü ve önceki raporlar olmasa da gelin.

Tam olarak ne oluyor?

1. GörüşmeTanıya en çok katkıyı görüşme sağlar. Şikâyetler ne zamandan beri var, nasıl başladı, tam olarak nerede duruyor, yayılıyor mu ve nereye kadar? Neyle artıyor — oturmak, ayakta durmak, yürümek, öne eğilmek, geriye eğilmek, öksürmek, gece? Neyle hafifliyor? Karıncalanma, uyuşukluk, güçsüzlük, idrar yaparken sorun var mı? Buna ek olarak geçirilmiş hastalıklar, geçirilmiş ameliyatlar, ilaçlar, meslek ve günlük yaşamda artık neyin yapılamadığı sorusu.
2. MuayeneDuruş, hareketlilik, omurlar üzerinde vurma ve bası ağrısı. Ardından nörolojik bölüm: tek tek kas gruplarının gücü, refleksler, tipik cilt bölgelerinde duyu, sinir germe bulguları, yürüyüş şekli, parmak ucunda ve topuk üzerinde durma, koordinasyon. Omuriliğe bası kuşkusu varsa buna ek olarak bunu düşündüren bulgular. Sakroiliak eklem, omur eklemleri ve kalça için yüklenme testleri komşu nedenleri ayırır. Görüşme ve muayeneden, vakaların büyük çoğunluğunda daha bir görüntü elde edilmeden açık bir yön çıkar.
3. Değerlendirme ve rapor görüşmesiMevcut görüntülere, yalnızca yazılı raporla yetinmeden kendimiz bakarız. Belirleyici olan, görüntünün şikâyetlerle ve muayeneyle uyuşup uyuşmadığıdır — aynı seviye, aynı taraf, aynı sinir. Uyuşmuyorsa, bulgu açıklama değildir. Sonunda ne bulduğumuz, bunun ne anlama geldiği ve hangi olanakların bulunduğu anlaşılır biçimde anlatılır.

Bir görüntü ne zaman yardımcı olur — ne zaman zarar verir

Görüntüleme bir ilk adım değil, somut bir sorunun yanıtıdır. Ulusal bakım kılavuzu (Nationale VersorgungsLeitlinie), uyarı işareti olmayan akut bel ağrısında röntgen, BT ve MR çekilmesini önermez; bunlar uyarı işaretlerinde, sinirde kayıp bulguları varlığında ve şikâyetler tedaviye rağmen dört ila altı hafta sonra sürüyorsa anlamlı hâle gelir.

Bunun nedeni tutumluluk değil, rastlantısal bulguların sıklığıdır. Hiçbir sırt şikâyeti olmayan kişilerde yapılan incelemelerin bir değerlendirmesi, 20 yaşındakilerin 100’de 37’sinde, 80 yaşındakilerin 100’de 96’sında disklerde yıpranma bulguları saptamıştır. Buna göre taşmalar, yükseklik azalmaları ve yıpranmış omur eklemleri bir hastalıktan çok yaşın bir özelliğidir. Böyle bir bulgu, ancak şikâyetlerle uyuşuyorsa onları açıklar — ve bağlamından koparılarak iletildiğinde, hareketli bir insanı çekingen birine dönüştürerek zarar verebilir.

Yöntemler tek tek

• Röntgen — kemiği, duruşu ve disk aralıklarının yüksekliğini gösterir. Kırık kuşkusunda, şekil bozukluklarında ve bir ameliyattan sonraki kontrolde anlamlıdır. Yumuşak dokular, sinirler ve disk dokusu değerlendirilemez.
• Fonksiyonel röntgen filmleri — en fazla öne ve geriye eğilmiş hâlde çekilen röntgen filmleri. Bir instabilite kuşkusunda, örneğin bel kaymasında, tercih edilen incelemedir: Bir omurun hareket sırasında yer değiştirip değiştirmediğini ancak iki filmin karşılaştırılması gösterir.
• MR — omurgadaki en önemli incelemedir. Diskleri, sinir köklerini, omuriliği, bağları, iltihapları ve kemik iliği değişikliklerini, hiç röntgen ışını kullanmadan gösterir. Yeni oluşmuş bir omur kırığı eskisinden ayırt edilebilir, çünkü kemik iliği ödemi görünür hâle gelir.
• BT — kemiğin en ayrıntılı görüntüsü. Kırıklarda, kemikten kaynaklanan darlıkların değerlendirilmesinde, vidaların planlanmasında ve MR’ın mümkün olmadığı durumlarda anlamlıdır. Bir ışın yükü içerir.
• Kemik yoğunluğu ölçümü — yeterli bir güç etkisi olmadan oluşan bir omur kırığında, boy kaybında ya da uzun süreli kortizon tedavisinden sonra. Kırıktan bağımsız olarak tedavi edilmesi gereken bir osteoporoz olup olmadığını açıklığa kavuşturur.
• Elektrofizyoloji — sinir ileti hızının ölçülmesi ve kas etkinliğinin kaydedilmesi. Şikâyetler ile görüntü uyuşmadığında, birden fazla seviye söz konusu olduğunda ya da omurga dışındaki bir sinir hasarının — örneğin bir karpal tünel sendromunun ya da bir polinöropatinin — ayırt edilmesi gerektiğinde gündeme gelir.
• Kan incelemeleri — bir iltihap, romatizmal bir hastalık ya da bir tümör kuşkusunda. Özellik göstermeyen sırt ağrısında bir yarar sağlamaz.
• Tanısal enjeksiyon (infiltrasyon) — görüntüleme eşliğinde yerel bir uyuşturucu ilaç hedefli biçimde bir yapıya ulaştırılır: bir sinir köküne, bir omur eklemine ya da sakroiliak eklemin içine. Ağrı, ilacın etki süresi boyunca belirgin biçimde azalırsa bu, ağrı kaynağının o yapı olduğunu düşündürür. Test yanıltabilir ve kapsamlı kararlardan önce yinelenir; bir yapı taşıdır, kanıt değil.

Bizde neler yapılır — dışarıda neler

Muayenehanemizde ayrıntılı görüşme, fizik ve nörolojik muayene, görüntülerinizin ve önceki raporlarınızın incelenmesi ve konuşulması ile değerlendirme yapılır: hangi nedenin olası olduğu, bunun sizin için ne anlama geldiği ve buna hangi tedavinin uyduğu. Sinir köküne yapılan periradiküler tedaviyi muayenehanede ayrı bir odada uyguluyoruz; bu tedavi aynı zamanda bir test işlevi görür, çünkü etkisi, tedavi edilen kökün gerçekten ağrı kaynağı olup olmadığını gösterir.

Röntgen, BT ve MR görüntüleri ile kemik yoğunluğu ölçümü radyoloji merkezlerinde yapılır, elektrofizyolojik ölçümler ise nöroloji muayenehanelerinde. Bu incelemelerden biri gerekiyorsa, hangi soruyu yanıtlaması gerektiğini size söyleriz — ve sonucu ardından sizinle birlikte konuşuruz. Lütfen görüntüleri yalnızca yazılı rapor olarak değil, bir veri taşıyıcıda yanınızda getirin: Rapor görüntülerin yerini tutmaz.

Sınırlar ve riskler

Röntgen ve BT bir ışın yükü içerir; bu nedenle yalnızca açık bir soru varken kullanılır. MR’da ışın yoktur, ancak daha uzun sürer, gürültülüdür ve kapalı yer korkusu olanlar için rahatsız edicidir; kalp pili, belirli implantlar ve metal parçacıkları önceden değerlendirilmelidir. Kontrast madde yalnızca belirli sorularda, örneğin bir ameliyattan sonra ya da iltihap veya tümör kuşkusunda verilir ve böbrek değerlerinin bilinmesini ve dayanıksızlık sorgusunu gerektirir. Bir enjeksiyonda ise her enjeksiyonun taşıdığı olağan riskler söz konusudur.

Daha büyük sınır ilkesel niteliktedir: Sırt ağrılarının önemli bir bölümünde, ağrıyı açıklayan tek bir yapı adlandırılamaz. Bu, tanının başarısızlığı değil, beklenen sonuçtur — ve iyi bir haberdir, çünkü seyir o zaman çoğunlukla olumludur. Daha fazlası Sırt ağrısı sayfasında.

Öncesi ve sonrası

Randevudan önce: Mevcut görüntüleri CD’de ya da bir veri taşıyıcıda, bunun yanında doktor mektuplarını, ameliyat raporlarını, daha önce yapılan enjeksiyonlara ve bunların etkisine ilişkin raporları ve eksiksiz bir ilaç listesini yanınızda getirin. Hızla muayene olabileceğiniz kıyafetler giyin. Seyre ve tetikleyicilere ilişkin notlar yararlıdır — ne zaman başladı, neyle artıyor, artık ne yapılamıyor. İsterseniz yanınızda birini getirin; dört kulak daha çok şey aklında tutar.

Randevudan sonra: Yanınızda üç şey götürebilmelisiniz — ne bulduğumuz, bunun ne anlama geldiği ve bundan sonra nasıl ilerleneceği; bir sıra ve bir sonraki kontrol için bir zaman noktasıyla birlikte. Bir inceleme istenmişse, sonucunun konuşulması da buna dahildir. Ve hangi belirtilerde daha erken başvurmanız gerektiğini bilmelisiniz: yeni ortaya çıkan ya da artan güçsüzlük, apış arası (perine) bölgesinde yeni uyuşukluk, idrar yaparken sorunlar, ateş.

Sık sorulan sorular

İlk randevuda MR çekilir mi?

Yalnızca yanıtlayabileceği bir soru varsa. Uyarı işaretlerinde, sinirde kayıp bulguları varlığında ve tedaviye rağmen süren şikâyetlerde anlamlıdır. Böyle bir ipucu olmayan yeni başlamış sırt ağrısında tedaviyi kural olarak değiştirmez.

Raporum çok ağır geliyor. Kötü bir şey mi?

Rapor metinleri, ideal bir durumdan her sapmayı tanımlar; yaşa bağlı ve zararsız olanları da. Belirleyici olan, bulgunun sizin şikâyetlerinize uyup uymadığıdır. Raporu sizinle birlikte gözden geçiririz; en sık geçen terimlerin karşılıklarını MR raporu sayfasında bulabilirsiniz.

Yazılı rapor yeterli mi, yoksa görüntülere de mi ihtiyacınız var?

Görüntülere ihtiyacımız var. Rapor bir tanımlamadır; şikâyetlerinizle eşleştirme için hangi seviyede ve hangi tarafta ne görüldüğü önemlidir. Radyoloji merkezinden bir veri taşıyıcı isteyin.

Bir görüntü en fazla ne kadar eski olabilir?

Bu, şikâyetlerin o zamandan beri değişip değişmediğine bağlıdır. Bugünkü şikâyet tablosuna uyan bir görüntü kullanılabilir kalır; ağrının yeri, niteliği ya da yayılımı değiştiyse veya yeni kayıp bulguları eklendiyse yeni bir görüntü düşünülmelidir. Eski görüntüleri yine de yanınızda getirin — zaman içindeki karşılaştırma çoğu zaman tek bir görüntüden daha açıklayıcıdır.

Bir ameliyatın gerekli olup olmadığı görüntüden anlaşılır mı?

Hayır. Ameliyat edilen şikâyetlerdir, görüntüler değil. Uyan şikâyetler olmadan belirgin bir darlık ameliyat edilmez; tersine, doğru yerdeki küçük bir bulgu belirgin kayıplara yol açabilir. Karar, bütünün birlikte değerlendirilmesinden doğar.

Görüşme neden bu kadar uzun sürüyor?

Çünkü tanının en çok getirisi olan bölümü odur. Başlangıç zamanı, seyir, tetikleyiciler ve eşlik eden belirtiler olası nedenleri her tek incelemeden daha çok daraltır — ve hangi incelemenin gerçekten anlamlı olduğuna onlar karar verir.

Başka bir yerde size ameliyat önerildiyse bizden ikinci görüş alabilirsiniz. Görüntülerinize bakar, sizi muayene eder ve öneriye katılıp katılmadığımızı — ayrıca önce beklemeniz durumunda ne olacağını — açıkça söyleriz. Neleri yanınızda getirmeniz gerektiği İlk randevunuz sayfasında yer alır.