Faset eklem artrozu (spondilartroz)

Küçük omur eklemleri raporlarda çoğu zaman yalnızca geçerken anılır — “spondilartroz”, “faset eklem artrozu” — ve yine de bel ya da boyun ağrısı olan birçok kişide asıl konu onlardır. Zor olan, tedaviden çok, görüntüdeki artrozun gerçekten ağrının nedeni olup olmadığı sorusudur. Bu sayfa, bunu nasıl denetlediğimizi ve sonrasında neyin yardımcı olduğunu açıklar.

Yıpranmış omur eklemleri, orta yaştan itibaren görüntüde neredeyse kuraldır. Ağrıyıp ağrımadıklarına MR değil, muayene karar verir — ve faset eklem artrozunda ameliyat istisnadır.

Bu nedir?

Omurganın her hareket segmentinin arkasında iki küçük eklem vardır: faset eklemleri ya da omur kemeri eklemleri. Hareketi yönlendirir, dönmeyi ve geriye eğilmeyi sınırlar ve yükün bir bölümünü taşırlar. Diz ya da kalça gibi onlar da yıpranabilir: Kıkırdak incelir, eklem kapsülü kalınlaşır, kenarda kemik çıkıntıları, bazen kistler oluşur. Artroz budur. Faset sendromundan ise bu eklemler ağrının kaynağı olarak görüldüğünde söz edilir — ve tam da bu ilişkilendirme zordur, çünkü görüntü bulgusu ile ağrı arasındaki bağ gevşektir.

Bel omurgasında en sık alt seviyeler, boyun omurgasında orta ve alt seviyeler etkilenir. Faset eklem artrozu çoğunlukla segmentin genel bir yıpranmasının parçasıdır: diskin yükseklik kaybıyla birlikte, bazen bel kayması ya da omurga kanalının darlığıyla.

Hangi şikâyetler ortaya çıkar?

Bel omurgasında bu, derin, künt bir bel ağrısıdır; çoğu zaman omurganın iki yanında, sabahları ve uzun süre oturduktan sonra harekete başlarken ortaya çıkar, geriye eğilmekle, dönmekle ve uzun süre ayakta durmakla artar. Kalçaya ve uylukların arka yüzüne yayılabilir, kural olarak dizin altına inmez. Uyuşukluk ve güçsüzlük buna dahil değildir. Boyun omurgasında bu, başı döndürürken ve yukarı bakarken artan, ense arkasına, omuza ya da kürek kemiklerinin arasına çeken bir boyun ağrısıdır; hareketlilik çoğu zaman kısıtlıdır.

Buna karşılık ağrı bir şerit boyunca ayağa ya da parmaklara kadar çekiyor ve buna karıncalanma ya da güç kaybı eşlik ediyorsa, çoğunlukla bir sinir kökü tahriş olmuştur — bir bel fıtığı nedeniyle ya da faset eklemlerinin kemik çıkıntılarıyla da oluşabilen bir sinir çıkış deliği darlığı nedeniyle. Bu ayrım önemlidir, çünkü tedavi farklıdır.

Nedenler

Faset eklem artrozu her şeyden önce yaşın ve yüklenmenin bir sonucudur. Disk yükseklik kaybederse eklem yüzeyleri birbirine yaklaşır ve öngörüldüğünden fazla yük taşır; belirgin bir bel çukurluğu (hiperlordoz), fazla kilo, dönme hareketleri içeren yıllar süren bedensel çalışma ve geçirilmiş yaralanmalar bu süreci hızlandırır. Kaymış bir omur ya da komşu segmentin füzyonla sabitlenmiş olması da eklemleri daha fazla zorlar. Bazı kişilerde yatkınlık rol oynar. Tek bir tetikleyici çoğunlukla adlandırılamaz.

Nasıl tespit edilir?

Görüşmede ağrının yerini, gün içindeki seyrini ve tetikleyicilerini sorarız. Muayenede geriye eğilmenin ve dönmenin ağrıyı tetikleyip tetiklemediğini, eklemlerde basınç ağrısı olup olmadığını ve — her şeyden önce — sinir işlevinin normal olup olmadığını kontrol ederiz: kas gücü, refleksler, duyu, germe bulguları. Bu incelemelerin hiçbiri tek başına faset eklemlerinin ağrıdığını kanıtlamaz; bir arada ise bunu olası ya da olasılık dışı kılar.

Röntgen, MR ve BT artrozu gösterir, ancak ağrıyıp ağrımadığını göstermez; ileri yaştaki kişilerde artroz belirtileri görüntüde neredeyse her zaman vardır. Bu nedenle görüntüleme, başka nedenleri dışlamak ve eklemlerin sinirleri sıkıştırıp sıkıştırmadığını açıklığa kavuşturmak için gereklidir — faset sendromunu “görmek” için değil. Raporunuzdaki terimlerin ne anlama geldiğini MR raporu sayfası açıklar. En güvenilir test, tanısal uyuşturma olarak kabul edilir: Görüntüleme eşliğinde, ekleme ya da onu besleyen küçük sinir dallarına bir lokal anestezik verilir. Ağrı, ilacın etki süresi boyunca belirgin biçimde azalıyorsa bu, eklemin lehine bir bulgudur. Bu testin de bir yanılma payı vardır; bu nedenle sıklıkla tekrarlanır ya da etki süreleri farklı iki ilaçla yapılır.

Uyarı işaretleri

Faset eklem artrozu acil durum değildir. Ancak bir bel ya da boyun ağrısı; ateş, istem dışı kilo kaybı, öyküde bir kanser hastalığı, bilinen osteoporozda bir düşme ya da geceleri istirahatte gelen ağrı eklendiğinde kısa sürede değerlendirilmelidir — apış arası (perine) bölgesinde uyuşukluk, yeni ortaya çıkan mesane veya bağırsak bozukluğu ya da artan bir felç (güç kaybı) varsa hemen. Daha fazlası Uyarı işaretleri sayfasında.

Konservatif (ameliyatsız) tedavi

Faset eklem artrozunda ameliyatsız tedavi, başka bir şeyden önce gelen ilk adım değil, asıl tedavinin kendisidir. Özü harekettir: Eklemlerin harekete ihtiyacı vardır ve güçlü bir gövde kas yapısı onların üzerindeki yükü azaltır.

• Fizyoterapi ve kendi egzersizleriniz — derin sırt ve karın kaslarının güçlendirilmesi, hareketlilik, duruş eğitimi; boyun omurgasında ayrıca boyun ve kürek kemiği kasları. İyi geliyorsa sıcak uygulama. Yatak istirahati yardımcı olmaz.
• Ağrı kesiciler — hareketin mümkün kalması için sınırlı bir süre, etkili en düşük dozda iltihap giderici ilaçlar; kalıcı bir çözüm olarak değil.
• Ekleme enjeksiyon — görüntüleme eşliğinde ekleme ya da eklemin içine verilen iltihap giderici bir ilaç, ağrıyı birkaç hafta boyunca hafifletebilir; daha uzun süreli bir yarar kanıtlanmamıştır. Tanısal uyuşturma eklemi neden olarak olası kıldıysa bu tedavi söz konusu olabilir.
• Eklem sinirlerinin yakılması (radyofrekans denervasyon) — eklemi besleyen küçük sinir dalları bir prob aracılığıyla ısıyla devre dışı bırakılır. Bu dalların uyuşturulması ağrıyı önceden belirgin biçimde hafiflettiyse söz konusu olabilir. Çalışmaların sonuçları birbirinden farklıdır: Büyük bir Hollanda çalışması, tek başına bir egzersiz programına kıyasla anlamlı bir ek etki bulmadı; ayrıca sinirler yeniden uzar, dolayısıyla etki zaman içinde sınırlıdır.
• Multimodal ağrı tedavisi — şikâyetler aylarca sürdüğünde hareket, ağrı tıbbı ve psikolojik desteğin birleştirildiği bir tedavi.

Ameliyat ne zaman düşünülür

Yalnızca eklem ağrısı nedeniyle ameliyat edilmez — bunun için, risklerini haklı çıkaracak, yararı kanıtlanmış bir girişim yoktur. Ameliyat, yıpranmış eklemler başka bir şeye yol açtığında düşünülür: bacak ağrısı, güç kaybı ya da kısalmış yürüme mesafesiyle seyreden bir sinir kökü veya omurga kanalı darlığı, bir sinire bası yapan bir eklem kisti ya da kanıtlanmış bir segment instabilitesi. O zaman bile ancak ameliyatsız tedavi haftalar ila aylar boyunca yeterince yardımcı olmadıysa, görüntü şikâyetlerle uyuşuyorsa ve siz girişimi istiyorsanız. Ameliyat yalnızca uyarı işaretlerinde acildir.

Cerrahi seçenekler

Yöntem, eklemlerin neye yol açtığına göre belirlenir. Kemik çıkıntıları ya da bir kist bir sinire bası yapıyorsa doğru girişim mikrocerrahi rahatlatmadır; bu girişimi uyguluyoruz. Amacı sınırlıdır: sinire yer açmak ve bunu yaparken eklemi olabildiğince korumak. Artrozun kendisi bununla ortadan kalkmaz.

1. SüreçGenel anestezi altında ve yüzüstü pozisyonda, kısa bir cilt kesisinden ameliyat mikroskobu altında omur kemerinde küçük bir pencere açılır. Sıkıştıran kemik ve bağ bölümleri ya da kist çıkarılır, sinir serbestleştirilir. Girişim kural olarak bir ila iki saat sürer, hastanede kalış çoğunlukla birkaç gündür.
2. RisklerHer ameliyatta olduğu gibi enfeksiyon, kanama, tromboz ve anestezi riskleri. Müdahaleye özgü: sinir zarının (dura) yaralanması ve beyin-omurilik sıvısı sızıntısı; nadiren duyu bozukluğu ya da güçsüzlükle seyreden bir sinir kökü hasarı; rahatlatma için eklemin çok fazla bölümünün çıkarılması gerektiğinde instabilite; darlığın ya da kistin yeniden ortaya çıkması. Sinir rahatlatması başarılı olsa da eklemden kaynaklanan bel ağrısı kalabilir. Bunlardan hangilerinin sizin durumunuzda ağırlık taşıdığını girişimden önce konuşuruz.
3. Sonraki tedaviAmeliyat günü ya da ertesi gün ayağa kalkılır. Birkaç hafta boyunca ağır kaldırılmaz ve yük altında dönme hareketi yapılmaz; yara iyileştikten sonra fizyoterapi, ardından kendi egzersizleriniz. Ne kadar süre çalışamayacağınız, yaptığınız işe bağlıdır. Bizde bir kontrol muayenesi sürecin parçasıdır.

Uyguladığımız, segmentin vida ve çubuklarla füzyonu ise faset eklem artrozunda yalnızca bir instabilite kanıtlanmışsa ya da rahatlatma için eklemin o kadar çok bölümünün çıkarılması gerekiyorsa ki segment tutunmasını yitirecekse endikedir — eklem ağrısının kendisi nedeniyle değil. Boyun omurgasında sıkışmış bir sinir kökünün rahatlatılması çoğunlukla önden yapılır; yöntemleri boyun fıtığı sayfası anlatır.

Alternatifler

Ameliyatsız tedavi burada alternatif değil, olağan yoldur: egzersiz, ağrı tedavisi, gerektiğinde enjeksiyonlar, şikâyetler sürdüğünde multimodal ağrı tedavisi. Bir sinir rahatlatması gündemdeyse, sinir işlevinin kontrolüyle eşlik edilen bekleyiş de bunun parçasıdır. Başka bir yerde size ameliyat ya da füzyon önerildiyse bizden ikinci görüş alabilirsiniz.

Sonrası nasıl ilerler

Artroz kalır; ağrılar dönemler hâlinde gelir ve gider. Birçok kişi düzenli egzersiz ve zaman zaman uygulanan ağrı tedavisiyle, sırtın genç olmasa da güvenilir olduğu bir duruma ulaşır. Kendiniz neler yapabilirsiniz: gövde kaslarını kalıcı olarak çalıştırın, uzun oturmalara ara verin, yük altında geriye eğilmekten ve dönmekten kaçının, kilonuzu gözden kaçırmayın ve alevlenmelere kendinizi sakınarak değil, uyarlanmış hareketle yanıt verin. Bacağa ya da kola çeken bir ağrı veya bir güçsüzlük ortaya çıkarsa, bu yeniden başvurmak için bir nedendir.

Sık sorulan sorular

MR raporumda “spondilartroz” yazıyor — ağrılarımın nedeni bu mu?

Belki, ama kesin değil. Yıpranmış omur eklemleri orta yaştan itibaren görüntüde çok sıktır, şikâyeti olmayan kişilerde de. Sizde ağrıyıp ağrımadıklarını muayene, gerekirse tanısal bir uyuşturma açıklığa kavuşturur.

Bir iğne kalıcı olarak yardımcı olur mu?

Hayır. Ekleme yapılan enjeksiyonlar haftalar, bazen aylar boyunca hafifletir. Yeniden harekete geçtiğiniz bir dönemi köprülemek için anlamlıdırlar — kalıcı bir tedavi olarak değil.

Eklemler basitçe füzyonla sabitlenemez mi?

Teknik olarak evet, ancak saf eklem ağrısı için bir yarar kanıtlanmamıştır ve füzyon komşu segmentleri zorlar. Yalnızca kanıtlanmış instabilitede söz konusu olur.

Faset eklem artrozu ile faset sendromu aynı şey mi?

Tam olarak değil. Artroz görüntüdeki yıpranmayı tanımlar; faset sendromu ise eklemlerin ağrı kaynağı olarak görüldüğü anlamına gelir. Biri diğeri olmadan da bulunabilir.

Hangi spor dalları uygundur?

Yürüme, bisiklet, sırtüstü ya da serbest stil yüzme ve doğru teknikle kuvvet çalışması çoğunlukla iyi tolere edilir. Tekrarlayan geriye eğilme, yük altında dönme ya da sert darbeler içeren spor dallarını yalnızca ağrı yaratmıyorlarsa yapmalısınız.